Шизофренијата е сериозно ментално заболување кое го нарушува реалното толкување на стварноста. Се карактеризира со халуцинации, делузии (лажни верувања), неорганизиран говор и однесување, како и нарушено секојдневно функционирање. Најчесто се појавува кај млади возрасни лица, во доцните 20-ти и раните 30-ти години од животот.
Првите симптоми
– Се развиваат постепено, во текот на месеци или години, и првично се тешко забележливи.
– Почнуваат со искривено сфаќање на реалноста и лажни верувања.
– Подоцна се појавуваат делузии и халуцинации – сетилни измами без реален стимул.
– Говорот и мислењето стануваат неорганизирани, комуникацијата е отежната, а одговорите – нејасни и неповрзани.
– Во напредната фаза, може да се појави т.н. „салата од зборови“ – бесмислени и неразбирливи реченици.
Однесување и моторика
– Неорганизирани и абнормални реакции: немир, напнатост, чудна телесна поставеност или целосна неподвижност.
– Намалена способност за секојдневно функционирање: занемарување на личната хигиена, емоционална отуѓеност, избегнување контакт со очи, монотон говор, отсутни изрази на лицето.
Видови и фази на шизофренија
– Кататонска шизофренија: нарушена моторика – или целосна неподвижност или прекумерна активност.
– Параноидна шизофренија: доминираат делузии и халуцинации.
– Дезорганизирана шизофренија: неповрзан говор, чудно однесување, емоционално отупување.
– Недефинирана и резидуална шизофренија: мешани симптоми, постепено појавување.
Фазите на болеста:
– Преморбидна фаза – нема јасни симптоми, освен повлеченост и несигурност.
– Продромална фаза – осамување, безволност, искривено сфаќање на реалноста.
– Акутна фаза – симптомите стануваат очигледни.
– Хронична фаза – нарушено функционирање и намален квалитет на живот.
Симптоми кај младите
– Почетокот на болеста зависи од полот: кај мажи најчесто меѓу 18–25 години, кај жени меѓу 25–36 или доцна во 40-тите.
– Кај младите поретко се јавуваат делузии и визуелни халуцинации во раната фаза.
– Хормоналните и мозочните промени во пубертетот можат да влијаат на развојот на болеста.
Дијагноза и лекување
– Тешко се дијагностицира, бидејќи симптомите често се препишуваат на нормални животни промени.
– Кај младите, повлекувањето од друштво, проблеми со спиење, мотивација и учење може да се сметаат за пубертетски, но можат да бидат рани знаци на шизофренија.
– Најчесто се бара медицинска помош во подоцнежни фази, кога симптомите се веќе изразени.
– Лекувањето вклучува психотерапија и фармакотерапија, но раното откривање е клучно за подобра прогноза.